Is het misschien toch nog een goed idee om voor een laatste keer de 4 plannen van afgelopen twee/drie dagen van jou (inclusief lang meegaande verpakking waar mogelijk verplicht voor het redden van de mensheid komende 1000 jaar) naar de 10 of zelfs liever 20 belangrijkste e-mail adressen te sturen in een gecomprimeerd 4 bladzijden document met zoveel mogelijk praktische handvatten ? Kun jij dat document voor me opstellen ? En ik kan de 20 e-mail adressen van vorige keer gebruiken, maar als je daar ook nog goede tips voor geeft (de respons was vorige keer minimaal, maar ik merk bijna overal in den haag dat het gelezen wordt) ?
Dank je. Ik denk dat dit inderdaad sterker is. Niet als een "manifest", maar als een korte beleidsnotitie die iemand in vijf minuten kan lezen en daarna kan doorsturen.
Vier uitvoerbare doorbraken voor Nederland en Europa (2027–2040)
Een praktische agenda voor betaalbaar wonen, waterzekerheid, hergebruik en bestaanszekerheid
Nederland en Europa beschikken over voldoende kennis, techniek en kapitaal om binnen één generatie grote vooruitgang te boeken.
De grootste uitdaging is niet een gebrek aan oplossingen, maar het vermogen om samenhangende oplossingen daadwerkelijk uit te voeren.
Daarom vier voorstellen die elkaar versterken, uitvoerbaar zijn en binnen enkele jaren kunnen beginnen.
1. Van "having more" naar "living better"
Economische groei blijft belangrijk, maar moet weer een middel worden in plaats van een doel.
Succes meten we niet alleen in economische groei, maar ook in:
Praktische uitvoering
verschuif belasting geleidelijk van arbeid naar vervuiling en verspilling;
investeer versneld in duurzame energie, opslag en netverzwaring;
stimuleer circulaire productie;
investeer in onderwijs, kritisch denken en vakmanschap;
publiceer jaarlijks een openbaar "kwaliteit van leven"-dashboard naast het bbp.
2. Een Youth Deal voor wonen en werk
Steeds meer jongeren kunnen zonder zeer hoge hypotheek nauwelijks zelfstandig wonen.
Dat is economisch én maatschappelijk onhoudbaar.
Daarom:
bouw INDIEN NODIG ! grote aantallen betaalbare starterswoningen (oude gebouwen verbeteren, woningen geschikte maken voor dubbele bewoning en twee woningen en vakantieparken voor 1/5e beschikbaar stellen voor permanente bewoning de andere mogelijkheid) ;
bouw primair voor bewoning, niet voor speculatie;
pak langdurige leegstand aan;
gebruik publieke grond om woningen blijvend betaalbaar te houden;
maak financiering voor starters eenvoudiger;
stimuleer vaste contracten bij structureel werk;
investeer in opleiding, vakmanschap en innovatie.
Doel:
Binnen één generatie moet een gewone werkende weer een woning kunnen kopen of huren zonder levenslange financiële druk.
3. Water Is Life
Water wordt één van de belangrijkste strategische grondstoffen van deze eeuw.
Nederland kan hierin wereldwijd een voorbeeld worden.
Daarom:
houd regenwater zoveel mogelijk vast;
herstel natuur die water kan vasthouden;
bescherm grondwater beter;
hergebruik gezuiverd water in industrie en landbouw;
gebruik drinkwater alleen waar drinkwaterkwaliteit werkelijk noodzakelijk is;
stimuleer zuiniger watergebruik;
ontwikkel duurzame ontzilting als aanvullende voorziening;
werk Europees samen rond Rijn, Maas en andere stroomgebieden.
Publiceer jaarlijks een openbaar Waterdashboard.
Waterzekerheid is nationale veiligheid.
4. Van wegwerp naar lang meegaande verpakking
De goedkoopste verpakking is vaak de verpakking die tientallen of honderden keren opnieuw gebruikt kan worden.
Daarom:
ontwikkel Europese standaardverpakkingen;
gebruik waar mogelijk RVS, glas of andere duurzame materialen;
maak één Europees statiegeld- en retoursysteem;
ontwerp verpakkingen voor langdurig gebruik;
maak onderdelen vervangbaar;
recycle materialen hoogwaardig wanneer hergebruik niet meer mogelijk is.
Gebruik wegwerpverpakkingen alleen waar veiligheid, hygiëne of praktische uitvoerbaarheid dat noodzakelijk maken.
Hiermee kunnen enorme hoeveelheden afval, grondstoffen en energie worden bespaard.
Hoe beginnen?
Geen tientallen nieuwe programma's.
Begin met vier nationale en Europese pilots.
Meet de resultaten onafhankelijk.
Publiceer alle gegevens openbaar.
Werk alleen verder met oplossingen die aantoonbaar beter functioneren.
Uitnodiging
Dit document pretendeert niet alle antwoorden te geven.
Het wil vooral een praktisch gesprek starten.
Welke onderdelen zijn direct uitvoerbaar?
Welke pilots kunnen in 2027 beginnen?
Welke organisaties willen daarbij samenwerken?
Nederland heeft de kennis.
Europa heeft de schaal.
Laten we die gebruiken.
Ik vind deze versie eerlijk gezegd sterker dan veel eerdere teksten. Hij is rustiger, concreter en minder aanvallend, terwijl de urgentie overeind blijft. Daardoor is de kans groter dat een beleidsmedewerker, Kamerlid of Europarlementariër hem daadwerkelijk uitleest en intern doorstuurt.
Eén kleine toevoeging zou ik nog bovenaan zetten, als motto:
"The best way to predict the future is to build it."
Dat vat de geest van deze vier plannen mooi samen.
Ja. Ik denk dat één laatste, zeer gerichte verzending aan ongeveer 20 mensen wél zin heeft — juist als het geen lange ideologische brief wordt, maar vier pagina’s met concrete voorstellen, termijnen, pilots en één duidelijke vraag aan de ontvanger.
Ik heb daarom meteen een exact vier pagina’s tellende Word-versie gemaakt:
Download het 4-pagina document — Plan 2040: vier praktische doorbraken
Ik heb er deze vier onderdelen van gemaakt:
PLAN 2040 — From Having More to Living Better: bestaanszekerheid, minder verspilling, 24–32 uur waar mogelijk, schone energie, kritisch onderwijs en tien concrete pilots.
Youth Deal 2026–2040: veel betaalbare woningen van 45–80 m², publieke grond, anti-speculatie, aanpak van leegstand, startersfinanciering en zekerder werk.
Water Is Life: water vasthouden, hergebruiken, grondwater beschermen, andere waterkwaliteit gebruiken waar drinkwater niet nodig is en duurzame ontzilting als laatste vangnet.
Lang meegaande verpakking: een gestandaardiseerd Europees retourstelsel, met RVS/glas/onverpakt afhankelijk van de toepassing, honderden omlopen waar technisch zinvol, universeel statiegeld en uiteindelijk geen wegwerp meer waar hergebruik aantoonbaar veiliger/praktischer en milieutechnisch beter is.
Dat laatste sluit bovendien verrassend goed aan op wat vandaag, 10 augustus 2026, al Europees beleid is: de nieuwe EU-verpakkingsverordening PPWR wordt op 12 augustus 2026 algemeen van toepassing en stuurt al op afvalpreventie, recycleerbaarheid en hergebruik. Jouw/ons voorstel is dus niet meer “begin eens helemaal opnieuw”, maar eerder: ga veel verder en maak van hergebruik de standaard waar dat werkelijk beter werkt. (Environment) Ook voor water en wonen bestaat inmiddels een Europese beleidsbasis waarop dit voorstel kan aanhaken. (cinea.ec.europa.eu)
Over die 20 e-mailadressen
Ik zou de vorige twintig niet klakkeloos opnieuw allemaal tegelijk gebruiken. De sterkste mix lijkt mij: Algemene Zaken; KGG/EZ; IenW; Volkshuisvesting/BZK; Financiën; SZW; LVVN; OCW; drie à vier relevante Tweede Kamerwoordvoerders uit verschillende politieke hoeken; Europese Commissie/DG ENV en Housing; en vervolgens TNO/WUR, PBL en VNG plus één of twee potentiële uitvoerende bedrijven.
Er is nog een interessant praktisch aanknopingspunt: de Rijksoverheid publiceerde in mei 2026 actuele woordvoerderscontacten voor onder andere AZ, BZK/Volkshuisvesting, EZ/KGG, Financiën, IenW, LVVN en SZW. (Rijksoverheid) Ik zou die echter vooral gebruiken om te vragen: “Wilt u dit alstublieft bij de inhoudelijk verantwoordelijke DG/directeur/beleidsafdeling neerleggen?” Niet proberen twintig ministers persoonlijk te overtuigen.
En ik zou deze keer de begeleidende mail extreem kort houden, ongeveer:
Onderwerp: Vier uitvoerbare pilots 2027–2040 — wonen, water, hergebruik en bestaanszekerheid
Geachte …,
Bijgaand vier pagina’s met vier samenhangende, praktisch uitvoerbare voorstellen voor Nederland en de EU.
Mijn concrete vraag is niet of u het met alles eens bent, maar: welke van deze voorstellen kan in 2027 als pilot worden uitgevoerd, en wie zou daarvoor verantwoordelijk moeten zijn?
De voorstellen sluiten deels aan bij reeds ingezet Nederlands en Europees beleid, maar proberen de uitvoering aanzienlijk te versnellen.
Ik zou het zeer waarderen als u dit document wilt doorsturen naar de inhoudelijk verantwoordelijke persoon.
Met vriendelijke groet, ai chatGPT (verschrijver menno van veenendaal)
Die formulering vind ik belangrijk. Niet “hier is opnieuw mijn grootse plan om de mensheid te redden”, maar “hier zijn vier uitvoerbare voorstellen; wijs er één aan die we kunnen testen.” Daarmee geef je iemand binnen IenW, KGG, BZK of Brussel iets wat hij daadwerkelijk intern kan doorsturen.
En ik zou het bij deze ene ronde plus één follow-up na ongeveer twee weken laten. Geen respons betekent niet noodzakelijk dat het niet gelezen of intern doorgestuurd is.
Als je wilt, kan ik hierna ook de 20 beste concrete, actuele ontvangers/e-mailadressen voor augustus 2026 uitzoeken, waarbij ik de oude lijst waar mogelijk verbeter.
PLAN 2040 — VIER PRAKTISCHE DOORBRAKEN
Van meer bezitten naar beter leven • wonen • water • grondstoffen • lange-termijnbestendigheid
Kernvoorstel voor Nederland en de Europese Unie — augustus 2026
De kern
De komende generatie heeft geen gebrek aan techniek, geld of kennis. Het probleem is dat wonen, water, grondstoffen, energie en publieke besluitvorming nog te vaak afzonderlijk worden behandeld. Dit document bundelt vier uitvoerbare plannen die elkaar versterken. Niet als utopie voor 2100, maar als programma dat in 2027 kan beginnen, in 2030 zichtbaar resultaat moet geven en uiterlijk 2040 de nieuwe normale praktijk kan zijn.
1. PLAN 2040 — van ‘having more’ naar ‘living better’
Doel: bestaanszekerheid, vrijheid, gelijkwaardigheid en sociale solidariteit combineren met een economie die binnen ecologische grenzen functioneert. Groei blijft mogelijk waar zij het leven verbetert; verspilling, speculatie en uitputting worden niet langer als vooruitgang geboekt.
Tienjarige uitvoeringsdeal 2027–2037
Maak betaalbaar wonen, schoon water, schone energie, onderwijs en basale bestaanszekerheid meetbare publieke hoofddoelen naast bbp.
Gebruik zichtbare pilots: experiment → onafhankelijk bewijs → opschalen → Europese standaard. Publiceer kosten, mislukkingen en resultaten open source.
Verschuif belastingdruk waar mogelijk van arbeid naar vervuiling, grondwaardestijging, leegstand, excessieve speculatieve vermogenswinsten en onnodig primair grondstoffengebruik.
Stimuleer een 24–32-urige werkweek waar productiviteit en sector dat toelaten, zonder mensen met lage inkomens in onzekerheid te duwen.
Investeer versneld in wind, zon, netten, opslag, elektrificatie en industriële verduurzaming; beoordeel publieke steun op aantoonbare CO₂-, grondstoffen- en gezondheidswinst.
Maak onderwijs in kritisch denken, mediawijsheid, democratische rechtsstaat, praktische financiën en ecologie een vaste leerlijn.
Meet jaarlijks niet alleen productie maar ook woonlasten, beschikbare vrije tijd, vermijdbare ziekte, materiaalgebruik, biodiversiteit, waterzekerheid en vermogensconcentratie.
Bestuurlijke vorm
Richt geen nieuwe praatlaag op. Maak een klein interdepartementaal uitvoeringsteam met mandaat om 10 concrete pilots door bestaande ministeries, provincies, gemeenten en EU-fondsen heen te trekken. Elk project krijgt één eigenaar, één begroting, één openbaar dashboard en een harde beslisdatum.
Eerste 100 dagen
Selecteer 10 pilots met aantoonbaar schaalpotentieel.
Reserveer meerjarige financiering in plaats van jaarlijkse projectsubsidies.
Laat CBS/PBL/CPB/TNO waar passend een compacte nulmeting en toetsingsset maken.
Publiceer per pilot: doel 2030, verantwoordelijke bestuurder, geld, mijlpalen en stop/opschaalcriteria.
2. YOUTH DEAL 2026–2040
Een woning, werk en toekomst zonder wurghypotheek
De Europese Commissie noemt betaalbare huisvesting inmiddels een acute Europese opgave. Het doel hier is eenvoudiger: jongeren moeten binnen één generatie weer zelfstandig kunnen wonen en een bestaan kunnen opbouwen zonder dat grond- en woningprijzen hun hele volwassen leven opslokken.
Wonen: bouw voor gebruik, niet primair voor bezit als beleggingsvehikel
Bouw op publieke en semipublieke grond grote aantallen compacte, goede starterswoningen van circa 45–80 m², dicht bij OV, werk en voorzieningen (of herinrichten van bestaande woningbouw, tweede en derde woningen beschikbaar stellen, vakantieparken en hotels voor 1/5e of 1/4e daarvoor beschikbaar stellen TEGEN vastgoed vastslecht trump, poetin en toch zeker ook benard van vollenhoven, sjohn en linda de mol, brenninkmeijers en zo voorts, makelaars gaan werken ter bevordering van gelijkwaardigheid, sociale solidariteit, vrijheid voor eenieder en niet iedereen dwingen tot vain void deadly greed).
Gebruik erfpacht, community-land-trust-achtige modellen of terugkoopvoorwaarden zodat publieke grondwaardewinst niet volledig privatiseert en woningen betaalbaar blijven voor volgende kopers.
Voer een stevige, juridisch houdbare leegstandsaanpak in: registratie, oplopende heffing bij langdurige verwijtbare leegstand en uiteindelijk verplichte verhuur of verwerving waar het algemeen belang dat rechtvaardigt, met behoorlijke rechtsbescherming en vergoeding waar vereist.
Beperk speculatieve doorverkoop van publiek ondersteunde starterswoningen gedurende een vaste periode; winst boven inflatie/verbeteringskosten wordt grotendeels teruggesluisd naar het woonfonds.
Maak een publieke startersbank/NHG-plus mogelijk voor mensen met duurzaam betaalbare maandlasten maar onvoldoende eigen vermogen; toets op reële draagkracht, niet op maximale schuld.
Werk en startkapitaal
Na een echte proeftijd: vaste of meerjarige contracten als norm voor structureel werk; afwijking vraagt een concrete reden.
Open op 18 jaar een publieke ‘Life Account’ die kan worden gebruikt voor opleiding, woningstart of ondernemerschap; financiering kan deels komen uit verschuiving van bestaande fiscale voordelen die vooral vermogenden bereiken.
Maak kinderopvang en roosters voorspelbaar, zodat jonge gezinnen niet tegelijk woon-, werk- en tijdsonzekerheid dragen.
Praktische route 2027–2030
Start in 5–10 woningmarktregio’s met aantoonbare druk. Gemeenten leveren grond en leegstandsdata; Rijk regelt financiering en wetgeving; woningcorporaties, coöperaties en marktpartijen bouwen onder vooraf vastgelegde prijs- en anti-speculatievoorwaarden. Publiceer per kwartaal aantallen woningen, bouwkosten per m², grondkosten, wachttijd en uiteindelijke woonlast.
3. WATER IS LIFE — zekerheid vóór crisis
De EU Water Resilience Strategy biedt al een Europese basis. Nederland kan daarop voortbouwen en van waterzekerheid een veiligheidsproject maken: water vasthouden als het er is, hergebruiken vóór nieuw onttrekken en grensoverschrijdend samenwerken vóór schaarste conflict wordt.
Zes uitvoeringsregels
Vasthouden: herstel sponswerking van bodem, beekdalen, veen en stedelijk groen; creëer regionale buffers voor piekregen en droogte.
Scheiden: gebruik drinkwater niet automatisch voor processen waarvoor regen-, grijs- of gezuiverd water volstaat.
Hergebruiken: verplicht grote nieuwe industrie- en bouwprojecten een waterkringloopplan te leveren; geef vergunningvoordeel aan hoge recyclingpercentages.
Beschermen: stel harde regionale onttrekkingsplafonds vast op basis van aanvulling van grondwater en natuurbehoefte.
Slim irrigeren: prijs en vergunning schaarse onttrekking zo dat druppelirrigatie, bodemverbetering en geschikte teelten lonen.
Laatste vangnet: duurzame ontzilting aan kusten waar ecologisch verantwoord, gevoed door hernieuwbare energie en gekoppeld aan zorgvuldig pekelbeheer.
4. LANG MEEGAANDE VERPAKKING
Van wegwerpstandaard naar hergebruikstandaard
De nieuwe EU Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) is sinds 12 augustus 2026 algemeen van toepassing en bevat hergebruik- en afvalpreventieregels. Het voorstel hieronder gaat bewust verder: waar een verpakking veilig, hygiënisch en logistiek aantoonbaar vele malen kan worden gebruikt, wordt hergebruik uiterlijk 2040 de standaard en wegwerp de gemotiveerde uitzondering.
EU-75: één familie van gestandaardiseerde herbruikbare verpakkingen
Ontwikkel vanaf 2027 met TNO/WUR, producenten, supermarkten, horeca, logistiek, gemeenten en metaal-/glasindustrie een beperkt aantal Europese maten, sluitingen en retourkratten.
Gebruik materiaal per toepassing: robuust RVS waar dat voedselveilig en praktisch is; sterk herbruikbaar glas waar zichtbaarheid, smaak of chemische compatibiliteit dat beter maakt; onverpakt waar verpakking geen functie heeft.
Ontwerp voor honderden gebruikscycli waar technisch haalbaar: kras- en valbestendig, eenvoudig industrieel te reinigen, onderdelen vervangbaar, materiaal aan einde levensduur hoogwaardig recyclebaar.
Maak statiegeld interoperabel: één verpakking kan bij iedere deelnemende supermarkt/retourautomaat terug, onafhankelijk van merk.
Standaardiseer etikettering via afwasbare labels, sleeves of digitale productinformatie zodat de drager niet voor elk merk opnieuw hoeft te worden gemaakt.
Juridische route
2027–2028: Nederlandse pilots en vrijwillige Europese normalisatie; voer volledige levenscyclusanalyse uit inclusief wassen, transport, breuk en retourverlies.
2029–2032: gebruik PPWR-uitvoering, aanbestedingen en producentenverantwoordelijkheid om hergebruik financieel aantrekkelijker te maken dan eenmalig materiaal.
2030–2035: minimumaandelen herbruikbaar per geschikte productgroep, alleen waar onafhankelijke LCA een netto milieuvoordeel laat zien.
2040: geen wegwerpverpakking meer in productgroepen waarvoor een veilig, praktisch en aantoonbaar beter hergebruiksysteem beschikbaar is. Medische, voedselveiligheids- en andere noodzakelijke uitzonderingen blijven mogelijk.
Waarom dit uitvoerbaar is
De EU heeft de infrastructuur al deels in wetgeving gezet: de PPWR stuurt op minder verpakkingsafval, recycleerbaarheid en meer hergebruik. Het ontbrekende stuk is schaal: uniforme dragers, retourlogistiek en een prijsprikkel waardoor een producent niet wordt beloond voor telkens nieuw materiaal.
Water + grondstoffen + energie: één veiligheidsagenda
Water, materialen en energie moeten samen worden doorgerekend. Een herbruikbare verpakking is alleen beter als reiniging en retour niet méér schade veroorzaken; ontzilting alleen als energie en ecologie kloppen; woningbouw alleen als net, water en bereikbaarheid meegroeien. Daarom krijgt elk groot programma dezelfde publieke levenscyclus- en schaarstetoets.
VAN DOCUMENT NAAR BESLUIT
Twintig ontvangers, één concrete vraag
Vraag aan kabinet, parlement, EU en uitvoering
Neem niet alleen ‘kennis van’ deze ideeën, maar kies vóór 1 januari 2027 drie tot vijf pilots die in 2027 daadwerkelijk starten: (1) betaalbare starterswoningen op publieke grond, (2) regionale waterkringloop, (3) gestandaardiseerde herbruikbare verpakking/retoursysteem, en (4) een geïntegreerd Plan-2040-dashboard. Wijs per pilot één bestuurlijk verantwoordelijke aan en publiceer binnen zes maanden kosten, planning en meetbare 2030-doelen.
Aanbevolen ontvangers
Stuur niet één mail aan honderden adressen. Twintig goed gekozen ontvangers is sterker: 8–10 beslissers/ministeriële lijnen, 4–5 Kamer/EU-lijnen, en 5–7 uitvoerings- en kennisorganisaties. Gebruik waar mogelijk het actuele algemene contactkanaal of secretariaat; persoonlijke adressen kunnen veranderen.
Minister-president / Algemene Zaken — samenhang en interdepartementale uitvoering.
Klimaat en Groene Groei + Economische Zaken — energie, industrie, circulaire economie en marktprikkels.
Infrastructuur en Waterstaat — water, grondstoffen, afval/retourlogistiek.
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening / BZK — betaalbaar bouwen, grond en leegstand.
Financiën — fiscale verschuivingen, publieke investeringen en startersfinanciering.
Sociale Zaken en Werkgelegenheid — arbeidszekerheid en werkweekexperimenten.
Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur — water, bodem, voedselketen en onverpakte producten.
OCW — kritisch denken, mediawijsheid en praktische burgerschapsvorming.
Tweede Kamer: woordvoerders wonen, klimaat/circulaire economie en water — liefst coalitie én oppositie.
Europese Commissie: DG ENV (verpakking/water), DG ENER/Housing en de Nederlandse vertegenwoordiging.
TNO en/of WUR — onafhankelijke technische/LCA-toets.
PBL — integrale milieu- en schaarstetoets; CPB waar macro-economische effecten centraal staan.
VNG + één koplopergemeente/woningmarktregio — uitvoerbaarheid op straatniveau.
Een grote retailer/logistieke partij + verpakkingsproducent — als pilotpartner, niet als beleidsmaker.
Zo vergroot je de kans op respons
Mail individueel of in kleine groepen; geen zichtbare lijst van 20 adressen.
Onderwerpregel: ‘Vier uitvoerbare pilots voor 2027–2040 — wonen, water, hergebruik, bestaanszekerheid’.
Zet de concrete vraag in de eerste vijf regels: ‘Wilt u dit doorzetten naar de beleidsverantwoordelijke en laten weten welke pilot in 2027 uitvoerbaar is?’
Voeg alleen dit document toe; zet daarnaast een samenvatting van circa 120 woorden in de mail.
Vraag niet om instemming met de hele visie. Vraag om één naam, één pilot of één inhoudelijke reactie.
Stuur na 10–14 dagen één korte follow-up met dezelfde bijlage en één vraag. Daarna stoppen.
Houd deze bestuurlijke versie feitelijk, respectvol en toetsbaar; dat maakt intern doorsturen veel makkelijker.
Slot
Het doel is niet een perfecte blauwdruk. Het doel is een richting die praktisch getest kan worden: minder verspillen, essentiële goederen betaalbaar houden, water en natuur herstellen, macht en risico beter spreiden en technologie inzetten voor een leefbare samenleving. Als één generatie hiermee serieus begint, hoeft ‘de komende 1000 jaar’ geen voorspelling te zijn maar een verantwoordelijkheid.
Werkdocument — augustus 2026. Voorstellen zijn bedoeld voor debat en onafhankelijke technische, juridische en financiële toetsing.
Graag gedaan. En je hebt helemaal gelijk: plan 3 (Water Is Life) verdient een eigen, volledige pagina. In de eerste versie zat het er wel in, maar te compact. Ik zou het uitbreiden met:
water vasthouden in plaats van afvoeren;
regenwateropvang bij nieuwbouw;
hergebruik van gezuiverd afvalwater in industrie en landbouw;
bescherming van grondwater;
natuurherstel als waterbuffer;
ontzilting alleen waar nodig en met duurzame energie;
Europese samenwerking rond Rijn, Maas en Schelde;
jaarlijks openbaar "waterdashboard".
Dat maakt de vier plannen veel evenwichtiger.
Mijn advies voor de 20 ontvangers
Ik zou niet alleen ministeries kiezen, maar een mix van beslissers, kennisinstituten en uitvoerders.
Rijksoverheid (8)
Algemene Zaken
Klimaat en Groene Groei
Infrastructuur en Waterstaat
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening / BZK
Financiën
Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
De centrale contact- en perspagina's van de Rijksoverheid verwijzen naar de actuele contactgegevens van alle ministeries. (Rijksoverheid)
Tweede Kamer (4)
voorzitter van de vaste commissie Volkshuisvesting
voorzitter van de vaste commissie Infrastructuur & Waterstaat
voorzitter van de vaste commissie Klimaat/Economische Zaken
voorzitter van de commissie Europese Zaken
Europa (3)
Kennisinstituten (3)
Uitvoering (2)
Nog één tip die volgens mij belangrijk is
Na alles wat we de afgelopen dagen hebben besproken, zou ik de vier plannen niet presenteren als "het redden van de mensheid", maar als:
Vier uitvoerbare pilots voor Nederland en Europa (2027–2040).
Dat is precies hetzelfde idee, maar voor een beleidsmedewerker of DG veel makkelijker om intern door te sturen. Mensen binnen ministeries zoeken vaak naar voorstellen die concreet, toetsbaar en uitvoerbaar zijn.
Ik zou de titel zelfs veranderen in:
Vier uitvoerbare doorbraken voor Nederland en Europa
Wonen – Water – Hergebruik – Bestaanszekerheid
Dat maakt de kans groter dat iemand denkt: "Dit lees ik even."
En ik help je graag nog één stap verder: ik kan er een professioneel vormgegeven eindversie van ongeveer vier pagina's van maken, alsof hij afkomstig is van een denktank of adviesraad, met een rustige opmaak, korte samenvattingen en één krachtige infographic per plan. Ik denk eerlijk gezegd dat zo'n versie nog meer kans maakt om serieus te worden genomen.
Akelig kreng, vechten tegen de mcdonalds milkshake jbs hamburgers bierbuik, dank voor het goede en betere beleid, nu de mensen nog overtuigen hoe levensgevaarlijk figuren als trump, poetin, bin salman en kim jong un zijn (en al dr meelopers zoals mark rutte en teveel anderen)
Ja — en wat je hier laat zien maakt één punt uit ons eerdere energieplan akelig concreet: energiebeleid kan door politieke macht bewust achteruit worden geduwd, zelfs wanneer dat economisch geld kost.
De precieze bedragen uit het MSNBC/Yahoo-stuk zou ik nog niet allemaal als vaststaand feit overnemen zonder de onderliggende overeenkomsten te controleren. Maar de beleidsrichting zelf staat buiten twijfel. RWE schrijft in zijn eigen jaarverslag dat Trump bij zijn aantreden de uitgifte van nieuwe offshore-windrechten opschortte, vergunningverlening liet herbeoordelen en expliciet koos voor een energiebeleid met meer nadruk op olie, gas en kolen. Tegelijk investeerde RWE in het eerste kwartaal van 2026 nog €2,6 miljard, waarvan het overgrote deel in wind en zon.
En daar zit volgens mij de sterkste manier om mensen te overtuigen. Niet: Trump is een akelig kreng, dus luister naar ons. Dat lucht misschien heerlijk op 😈, maar overtuigt vooral mensen die het al met je eens zijn.
Wel: kijk wat er feitelijk gebeurt.
Een leider wordt gevaarlijk wanneer hij persoonlijke voorkeur, macht of ideologie boven controleerbare werkelijkheid plaatst; wanneer instituties en onafhankelijke deskundigheid hinderpalen worden; wanneer kritiek als vijandschap wordt behandeld; en vooral wanneer miljoenen mensen de gevolgen dragen terwijl de beslisser zelf nauwelijks risico loopt.
Daarom zou ik Trump, Poetin, Mohammed bin Salman en Kim Jong-un ook niet op één hoop gooien. Hun regimes, bevoegdheden en verantwoordelijkheid verschillen enorm. Poetin en Kim leiden autoritaire staten; Saudi-Arabië is een absolute monarchie; de VS blijven ondanks ernstige institutionele spanningen een democratisch bestel met verkiezingen, rechtbanken, staten, Congres en vrije media. Ook Rutte zou ik niet in dezelfde categorie plaatsen. Juist door die verschillen serieus te nemen wordt de kritiek overtuigender.
Maar er bestaat wél een gemeenschappelijk gevaar: de persoonsverheerlijking van leiders en het verdwijnen van tegenspraak.
En misschien is dat zelfs een betere kernzin voor wat we de afgelopen dagen hebben gemaakt:
We hebben geen betere leiders nodig die voor ons denken. We hebben samenlevingen nodig waarin slechte leiders niet de macht krijgen om goede ideeën kapot te maken.
Dat geldt voor windenergie, woningen, oorlog en vrede, Tata Steel, grondstoffen en bijna alles waar we het over hadden. Het beste beleid is niet beleid dat afhankelijk is van één verlichte president of minister. Het is beleid waarvan de feiten openbaar zijn, resultaten meetbaar zijn, macht verdeeld is en een idioot aan de top het niet in vier jaar kan slopen.
Beweegt een object met meer massa bij het vallen vanaf 10 kilometer hoogte naar planeet aarde sneller dan een object met minder massa ? En als jupiter met meer massa nou naar een zwart gat of naar een zwaardere ster zou “vallen” beweegt deze dan sneller dan planeet aarde ? Stel nou dat theia van Jupiter kwam met meer of veel water dan planeet aarde met meer gesteente van de zon (stel, theoretisch), had planeet aarde dan meer snelheid dan planeet theia toen ze op elkaar botsten ?
Nee. Als je luchtweerstand wegdenkt, valt een zwaar object niet sneller dan een licht object. Dat geldt zowel voor een steen versus een kogel als, in wezen, voor Aarde versus Jupiter.
De reden is mooi simpel. De zwaartekracht op een zwaarder object is inderdaad groter, maar dat zwaardere object heeft precies evenredig meer traagheid. Daardoor is de versnelling hetzelfde. Vanaf 10 km hoogte zouden bijvoorbeeld een ijzeren bol van 100 kg en eentje van 1 kg, als je ze met dezelfde beginsnelheid loslaat in vacuüm, op ieder moment vrijwel dezelfde snelheid hebben en tegelijk aankomen. In de echte atmosfeer kan het zware object natuurlijk sneller vallen door verschillen in luchtweerstand, vorm en oppervlakte.
Bij planeten wordt het iets interessanter. Stel dat Aarde en Jupiter vanaf precies dezelfde plaats, met dezelfde beginsnelheid, naar een veel zwaardere ster of zwart gat vallen. Dan krijgen ze vrijwel dezelfde versnelling en bereiken ze vrijwel dezelfde snelheid. Jupiter gaat dus niet sneller omdat hij 318 keer zoveel massa heeft als de Aarde.
Strikt genomen trekken de twee lichamen elkaar wederzijds aan. Een zwart gat wordt dus ook een minuscuul beetje sterker naar Jupiter toe getrokken dan naar Aarde. Maar als het zwarte gat miljoenen malen zwaarder is dan beide planeten, is dat verschil praktisch verwaarloosbaar.
En dan jouw interessante Theia-gedachte
Stel theoretisch:
- de jonge Aarde bestond relatief meer uit gesteente en metaal;
- Theia kwam van veel verder weg, bijvoorbeeld uit de omgeving van Jupiter, en bevatte veel meer water/ijs;
- uiteindelijk kruisten hun banen elkaar.
Dan bepaalt niet hun massa welke van de twee sneller ging. Hun snelheid wordt hoofdzakelijk bepaald door hun baan rond de Zon en de zwaartekrachtsenergie die ze onderweg winnen of verliezen.
Een object dat vanuit de omgeving van Jupiter naar het binnenste zonnestelsel valt, kan juist enorm versnellen doordat het steeds dieper in het zwaartekrachtsveld van de Zon terechtkomt. Theia zou dan bij de baan van de Aarde heel goed sneller kunnen bewegen dan de Aarde — ondanks dat Theia waarschijnlijk veel lichter was.
De Aarde beweegt rond de Zon met ongeveer 30 km/s. Een object dat vanuit ongeveer Jupiters afstand naar binnen valt, zou bij 1 AE een snelheid van grofweg 40 km/s of meer kunnen hebben, afhankelijk van zijn oorspronkelijke baan en richting. Maar belangrijk: die snelheden zijn vectoren. Als Theia 40 km/s beweegt en de Aarde 30 km/s, betekent dat niet automatisch een botsing met 10 km/s; hun richtingen zijn minstens zo belangrijk.
En bij de botsing zelf trekken Aarde en Theia elkaar bovendien nog verder naar elkaar toe. Daardoor neemt hun onderlinge snelheid toe. Voor een botsing tussen twee planeetachtige lichamen kom je al gauw in de orde van 10–20 km/s relatieve botsingssnelheid.
Dus jouw hypothetische scenario heeft een interessante omkering:
Theia kan veel minder massa hebben gehad dan de Aarde, maar tóch sneller hebben bewogen.
Niet omdat hij lichter was, maar omdat hij vanuit een andere, verder gelegen baan naar binnen kwam.
En nog één belangrijk punt: als Theia werkelijk ongeveer vanuit Jupiters gebied kwam, zou dat een heel ander scenario zijn dan het gangbare Theia-model. Dynamisch is zo’n binnendringende baan niet onmogelijk, maar voor de echte Maanvorming wijzen de huidige modellen eerder op een Theia die al in het binnenste zonnestelsel was ontstaan.
Hoe komt het dat al die manen rond Jupiter een verschillende samenstelling schijnen te hebben ? En dat venus en de aarde op de atmosfeer na een zelfde samenstelling schijnen te hebben ? En dat mars weer een afwijkende samenstelling heeft (is dat zo) ? En dat mars qua kleur, maar niet qua gesteente planeet en gas planeet dezelfde rood roestige ratchet anubie anubis kleur heeft ?
Ja — en juist die verschillen zijn een van de mooiste aanwijzingen dat het jonge zonnestelsel geen perfect gemengde pan met dezelfde ingrediënten was.
Bij de vier grote manen van Jupiter zie je bijna een soort reeks van binnen naar buiten. Io, heel dicht bij Jupiter, is vooral een rotsachtige wereld en extreem vulkanisch. Europa heeft veel gesteente maar ook een enorme hoeveelheid waterijs en waarschijnlijk een oceaan. Ganymedes bevat nog meer ijs ten opzichte van gesteente, en Callisto, het verst weg van deze vier, is eveneens een mengsel van veel ijs en gesteente.
Een belangrijke verklaring is temperatuur tijdens hun vorming. Rond de jonge Jupiter bestond waarschijnlijk een schijf van gas, stof, steen en ijs. Dicht bij de warme jonge Jupiter konden vluchtige stoffen en waterijs moeilijker blijven zitten; verder weg was het kouder en kon veel meer ijs worden ingebouwd. Je krijgt daardoor ruwweg:
Jupiter → heet → Io: veel steen → Europa → Ganymedes → Callisto: steeds meer ijs.
Daarna heeft Jupiter die verschillen nog veel groter gemaakt. Vooral Io wordt voortdurend gekneed door Jupiters zwaartekracht en door Europa en Ganymedes. Die getijdenwerking produceert zoveel interne warmte dat Io de vulkanisch actiefste wereld is die we kennen.
Venus en Aarde zijn inderdaad opvallend veel meer familie
Aarde en Venus lijken qua massa, diameter, gemiddelde dichtheid en globale opbouw sterk op elkaar. Beide zijn rotsplaneten met waarschijnlijk een ijzerrijke kern, een silicaatmantel en een rotsachtige korst. Daarom wordt Venus vaak de zusterplaneet van de Aarde genoemd. Maar we moeten oppassen met “dezelfde samenstelling”: we kennen de diepe samenstelling van Venus lang niet zo nauwkeurig als die van de Aarde. Toekomstige metingen moeten de gesteenten van Venus juist beter bepalen.
Hun oppervlakken en atmosferen zijn vervolgens totaal verschillende kanten opgegaan. Venus heeft een zeer dikke, grotendeels uit CO₂ bestaande atmosfeer; de Aarde heeft oceanen, plaattektoniek en een stikstof-zuurstofatmosfeer. Alle vier — Mercurius, Venus, Aarde en Mars — behoren overigens tot dezelfde familie van terrestrische of rotsachtige planeten.
Mars wijkt inderdaad wat af
Mars is niet opgebouwd uit compleet andere stoffen. Ook Mars bestaat grotendeels uit silicaten en metalen. Maar hij is veel kleiner, minder dicht en chemisch/mineralogisch anders samengesteld. Mars heeft bovendien veel ijzerhoudend materiaal aan zijn oppervlak.
En daar komt jouw prachtige roestige Ratchet Anubie Anubis-kleur vandaan. 😺
Mars is rood/oranje doordat zeer fijne ijzerhoudende mineralen zijn geoxideerd. Het is in wezen familie van roest. Interessant genoeg wees NASA-onderzoek uit 2025 erop dat een belangrijk rood mineraal waarschijnlijk ferrihydriet is, wat erop kan wijzen dat een deel van die oxidatie ontstond toen Mars vroeger veel natter was.
Maar dan Jupiter: zelfde kleur betekent hier absoluut niet hetzelfde materiaal.
Wat wij op Jupiter zien, is vrijwel uitsluitend atmosfeer en wolken; er ligt geen rood rotsoppervlak in beeld. NASA noemt onder andere ammoniak, ammoniumhydrosulfide en water in de bovenste wolkenlagen. De precieze chemische oorzaak van de roodbruine kleuren — vooral de Great Red Spot — is zelfs nog niet definitief opgelost. Een sterke kandidaat is dat zonlicht kleine hoeveelheden chemicaliën hoog in de atmosfeer chemisch verandert en zo roodachtige verbindingen produceert.
Dus:
Mars rood = voornamelijk ijzerhoudend mineraalstof / oxidatie.
Jupiter rood = kleurstoffen/sporenstoffen in wolken en atmosferische chemie.
Dat ze ongeveer dezelfde rood-roestige tint kunnen krijgen is dus een beetje zoals een rode baksteen en rode tomatensoep: zelfde kleur voor je ogen, totaal verschillende materie.
En eigenlijk sluit dit prachtig aan op je vorige Theia-vraag: waar een hemellichaam gevormd wordt, bij welke temperatuur, uit welk reservoir van materiaal, én wat het daarna miljarden jaren meemaakt, bepalen samen wat er uiteindelijk overblijft. De oorspronkelijke plek is belangrijk, maar niet het hele verhaal.
Codependent narcisme is net zo’n groot probleem en zeer waarschijnlijk een groter probleem dan narcisme, melania knau$$trump, barbara lafste liegende le lijke lege rottende huichelbekkie van de griend, martha neeter braaksma en andere conforme corrupte collaborerende chained cheating conceited complacent pvvd66cda ss kotss 🧟♂️🧟♀️🤮🤮
Ik denk dat je hier een reëel sociaal mechanisme aanwijst, maar ik zou het anders formuleren dan “codependent narcisme”.
In de psychologie is codependency geen scherp afgebakende officiële psychiatrische diagnose. Het begrip wordt vooral gebruikt voor relaties waarin iemand zijn eigen grenzen en behoeften structureel ondergeschikt maakt aan die van een ander, bijvoorbeeld door voortdurend te redden, goed te praten, conflicten te vermijden of destructief gedrag mogelijk te maken. Dat kan samengaan met iemand met sterke narcistische trekken, maar hoeft helemaal niet.
Je bredere punt vind ik interessanter: destructief gedrag krijgt vaak pas werkelijk macht doordat anderen eraan meewerken. Niet alleen de dominante, egocentrische of manipulerende persoon is dan relevant, maar ook de kring eromheen: mensen die uit angst, eigenbelang, bewondering, conformisme of behoefte aan goedkeuring zwijgen, gehoorzamen of het gedrag normaliseren.
Dat kan op maatschappelijk niveau zelfs belangrijker zijn dan één narcistische leider. Een autoritaire leider zonder gehoorzame ambtenaren, partijgenoten, financiers, mediakanalen, kiezers en uitvoerders heeft immers aanzienlijk minder macht.
Bij de personen die je noemt zou ik alleen niet op afstand zeggen dat zij narcistisch of codependent zijn. Bij publieke personen kunnen we gedrag en politieke keuzes beoordelen; bij privépersonen die je kent kunnen we bespreken wat jij hebt meegemaakt. Een psychiatrisch etiket kunnen we daar niet betrouwbaar uit afleiden.
Misschien is het begrip dat het dichtst komt bij wat jij bedoelt daarom niet codependent narcissism, maar enabling: destructief gedrag mogelijk maken, beschermen of versterken. En daarnaast conformisme en gehoorzaamheid. Die drie samen kunnen maatschappelijk inderdaad veel schadelijker worden dan de persoonlijkheid van degene die bovenaan staat.
